Mithat Yurdakul – Orta Doğu’daki krizin ardından ABD ve Avrupa ülkeleri, üreticileri artan akaryakıt fiyatlarına karşı desteklerken, Türkiye de kademeli ÖTV ile motorin maliyetine önlem alıyor.
ABD’de dizel akaryakıt fiyatlarının rekor seviyelere çıkmasının ardından üreticiye yönelik vergiden muaf “kırmızı dizel” yeniden gündeme geldi. ABD yönetimi, rafinerilere yönelik dizel ihracatı yasağını da gündeme aldı. Avrupa Komisyonu da Orta Doğu’daki kriz dolayısıyla, 2026 sonuna kadar tarım, balıkçılık, kara taşımacılığı, deniz taşımacılığı ile enerji yoğun sanayide kriz kaynaklı ek yakıt maliyetlerini yüzde 70’ine kadar karşılama kararı aldı.
Türkiye de bir süredir, üreticinin nakliyede yoğun olarak kulandığı motorinde ÖTV önlemi uyguluyor. Geçtiğimiz ağustos ayında yürürlüğe giren karar uyarınca, motorin üzerinden alınan ÖTV tutarı, ağustos için sıfırlanırken, takip eden aylarda ÖTV’de kademeli artış öngörüldü. Motorinin ÖTV’si eylül ayı için 3 lira, ekim için 6 lira olarak düzenlenirken, ÖTV kasımda 9 liraya, aralıkta 12 liraya yükseltilecek. Motorinde ÖTV tutarı, 1 Ocak 2027’den itibaren ise 13.9006 lira olarak uygulanacak ve daha önce uygulanan eşel mobil öncesi seviyeye çıkarılmış olacak. Jeopolitik gelişmelerin etkisiyle motorin fiyatlarında yaşanan yüksek artışın tüketici ve üreticilere yansımasını sınırlamak için alınan kararla, yakıt kaynaklı üretim maliyetini hafifletmenin yanı sıra enflasyon beklentilerinin de dengelenmesi amaçlanmıştı.
Çiftçiye destek
Tarımda da ayrıca motorin desteği veriliyor. Eski mazot ve gübre desteğinin birleştirilmesiyle oluşturulan temel destekle, Çiftçi Kayıt Sistemi’ne kayıtlı üreticilerin mazot maliyetinin yüzde 50’si devlet tarafından karşılanıyor. 2026 için ödeme, 310 TL’lik destek katsayı değeri ile ürün katsayısının çarpımıyla hesaplanıyor. Büyükşehir belediyeleri de çiftçilere kendi bütçelerinden ayrıca yakıt desteği veriyor. Ayrıca balıkçılar da uzun süredir ÖTV’siz akaryakıttan yararlanıyor.
Tayfaya 25 bin $ risk primi ödemesi
Hürmüz Boğazı’ndan petrol sevkiyatının yeniden hızlanmasıyla birlikte tanker taşımacılığının maliyeti de sert biçimde yükseldi. Wall Street Journal’ın haberine göre, gemi sahipleri tehlikeli seferlerde çalışacak denizcilere yolculuk başına 25 bin dolara kadar ek ödeme teklif ediyor.
Hindistan, Filipinler ve Çin’den mürettebatın görev aldığı bazı tankerlerde ödenen risk primi, çalışanların yıllık gelirini aşabiliyor.
ABD’de ‘kırmızı dizel’ hamlesi
ABD Başkanı Donald Trump, akaryakıt maliyetlerini düşürmek amacıyla normalde yalnızca tarım, inşaat ve diğer kara yolu dışı araçlarda kullanılan vergisiz ‘kırmızı dizel’in kara yollarında kullanımına geçici olarak izin verdi.
Trump’ın imzaladığı kararla, kırmızı dizelin kara yolunda kullanımına uygulanan federal tüketim vergisinin ödenmesi yıl sonuna kadar faiz ve ceza olmaksızın ertelenecek. Kararın özellikle çiftçiler, kamyon şoförleri ve çalışanların maliyetlerini düşürmesi hedefleniyor. Eyaletlerin de benzer vergi kolaylıkları sağlaması halinde kamyoncuların tek dolumda 100 doların üzerinde tasarruf edebileceği belirtiliyor. Kırmızı dizel, vergiden muaf kara yolu dışı kullanımın denetlenebilmesi amacıyla özel olarak renklendiriliyor.
